De Vos van Steenwijk

Herkomst van de naam

De naam verwijst naar Steenwijk. Coenraad van den Goer, die het eerst wordt vermeld in 1318, was in het bezit van allodiale goederen, dus niet leenroerige, in en rond Steenwijk en bij Kampen. Zijn naam is verbonden aan een omvangrijk bisschoppelijk goed In den Goere, nabij Steenwijk. Een van zijn drie zonen komt in de oorkonden voor als Johan van Steenwijc, genaamd Vos, van het huis Batinge te Dwingeloo. Uit hem stamt het huidige geslacht af.

Geschiedenis van het geslacht

Het geslacht behoort tot de oude Drentse adel en is een van de weinige nog bloeiende inheemse oud-adellijke geslachten van Nederland. Roelof, de oudere broer van Johan, was ambtman van Drenthe en zette het geslacht voort onder de naam Steenwijck. Die tak was tegen het einde van de zeventiende eeuw uitgestorven.

Vanaf de vijftiende eeuw hadden leden van het geslacht zitting in de Ridderschappen. Een tak kwam in die eeuw op de Veluwe terecht door het huwelijk van Reinoud de Vos van Steenwijk met Aleid van Putten. Die tak stierf in de zestiende eeuw in mannelijke lijn uit met Frans de Vos van Steenwijk. Ook bestond er een Vlaamse tak, die afstamde van een andere Roelof, een natuurlijke zoon van Reynolt de Vos van Steenwijck, die in 1536 door keizer Karel V werd gelegitimeerd. Deze tak stierf in de achttiende eeuw uit.

In de Republiek speelde het geslacht een vooraanstaande rol in de provinciale besturen en de Ridderschappen. In de tijd van de Patriotten en na de omwenteling van 1795 kwam het ook landelijk op de voorgrond, zowel in de Franse Tijd als later, toen het Koninkrijk der Nederlanden ontstond.

Alle moderne adellijke leden stammen af van Jan Arent Godert de Vos van Steenwijk tot Nijerwal (1713-1779). In de veertiende generatie splitste het geslacht zich in drie takken, afkomstig van drie zonen: de tak De Vos van Steenwijk genaamd van Essen, die in 2008 uitstierf, de takken Havixhorst en Dikninge, en de tak Voorstonden. De meeste huizen zijn in de twintigste eeuw verkocht; in de eenentwintigste eeuw bezaten leden nog de huizen Voorwijk in Drenthe, De Gelder en Huis Diepenheim in Overijssel.

De tak De Vos van Steenwijk genaamd van Essen ontstond toen Hendrik Anthony Zwier de Vos (1786-1834) als pleegkind werd aangenomen door zijn oom en tante, Lucas Willem van Essen van Helbergen en Schaffelaar, vrijheer van Abbenbroek, en Margaretha van Haeften tot Wadenoyen. Het echtpaar had geen kinderen. De oom, de laatste telg van het oud-adellijke geslacht Van Essen, liet zijn goederen na aan zijn vrouw, die het pleegkind tot universeel erfgenaam benoemde onder de voorwaarde dat hij de naam en het wapen Van Essen zou voeren. Na het overlijden van de tante in 1793 werd hij een gefortuneerd man, met onder meer de hoge heerlijkheid Abbenbroek. In 1813 kocht hij de havezate Windesheim, die in deze tak bleef.

Buiten het huwelijk van Hendrik de Vos met Marie barones van Heeckeren (1789-1859) werd in 1824 Louis André geboren. Hij werd de stamvader van de niet-adellijke tak met de geslachtsnaam Baron(es) de Vos van Steenwijk genaamd van Essen. De tak Essen leverde bestuurders op lokaal en provinciaal niveau en tot 2008 ook de chef de famille. In 1944 werd Huis Windesheim gebombardeerd, omdat er Duitsers gelegerd zouden zijn; die bleken drie dagen eerder te zijn vertrokken. Daardoor ging veel familiearchief verloren. Na 2008 ging het chefschap over naar een andere tak.

Adellijke titel en stand

Tussen 1814 en 1816 werden verschillende leden van het geslacht benoemd in de nieuw ingestelde Ridderschappen. Daarmee werden zij en hun nageslacht opgenomen in de moderne Nederlandse adel. In 1821 werd voor G.W. de Vos van Steenwijk, zijn broers en de zonen van zijn overleden broer de titel baron erkend. De adellijke leden voeren de titel baron.

Er bestaan telgen met de geslachtsnaam Baron(es) De Vos van Steenwijk die niet wettig tot het adellijk geslacht behoren en daarom geen adellijke titel mogen voeren. In dat geval maakt het woord Baron(es) deel uit van de geslachtsnaam. Het geslacht bestaat nog.

Bekende familieleden

Johan de Vos van Steenwijk (†1679) ruilde in 1658 goederen voor de Havixhorst en was gedeputeerde in de Staten van Drenthe. Reint de Vos van Steenwijk, heer van de Havixhorst en Nijerwal (ca. 1637-1705), zat in de Ridderschap van Overijssel en was gedeputeerde in de Staten van Overijssel. Jan Arent Godert de Vos van Steenwijk tot Nijerwal (1713-1779) was gecommitteerde der Staten-Generaal en landdrost van Vollenhove.

Reint Hendrik baron de Vos van Steenwijk (1755-1836) werd benoemd in de Ridderschap van Overijssel, was van 1784 tot 1786 gecommitteerde van de Staten-Generaal vanwege Overijssel en was hoogschout van Hasselt. Carel baron de Vos van Steenwijk (1759-1830) was de stamvader van de tak Voorstonden.

Mr. Evert Frederik baron de Vos van Steenwijk genaamd van Essen tot Windesheim (1810-1879) kreeg in 1868 bij koninklijk besluit de naamswijziging in De Vos van Steenwijk genaamd van Essen tot Windesheim. Mr. Frederik Henri baron de Vos van Steenwijk genaamd van Essen tot Windesheim (1882-1973) was dijkgraaf en wethouder van Zwolle.

De naam De Vos van Steenwijk vandaag

In Nederland dragen 42 mensen de achternaam De Vos van Steenwijk. De naam staat op de 42.719e plaats onder alle Nederlandse achternamen en komt het vaakst voor in Zuid-Holland. Het geslacht bestaat nog.