Thijssen

Thijssen is gevormd rond de voornaam Thijs, een korte, ingekorte vorm van Matthijs of Matthias. Deze naam gaat uiteindelijk terug op het Hebreeuws en betekent zoveel als "geschenk van God"; via de apostel Matthias en de evangelist Matteüs was de naam eeuwenlang een van de populairste jongensnamen in de christelijke wereld, wat verklaart waarom er in het Nederlands een hele reeks achternamen op is gebaseerd, van Thijs en Matthijssen tot Thijssen zelf.

Thijssen is een patroniem: de naam duidt aan dat iemand de zoon was van een vader die Thijs heette. Het achtervoegsel -sen betekent letterlijk "zoon van" en is vooral in het oosten en zuidoosten van Nederland, waaronder Limburg, een gangbare manier om vadernamen te vormen, terwijl in andere delen van het land vaker het kortere -s of het lange -en werd gebruikt om hetzelfde uit te drukken. Dat regionale verschil in achtervoegsel is een van de duidelijkste sporen van streektaal in de Nederlandse achternamen.

Van Thijssen bestaan verschillende schrijfwijzen. Zonder de h komt de vorm Tijssen voor, en met een extra e treft men Theijssen aan. In het Duitse en Belgische grensgebied is de verwante vorm Thyssen bekend, met een y in plaats van ij, een spellingswisseling die bij veel Nederlandse namen met een lange ei-klank voorkomt en die het gevolg is van eeuwenlange, regionaal verschillende schrijftradities.

Pas met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 werd Thijssen wettelijk vastgelegd als vaste, erfelijke achternaam, toen alle inwoners van Nederland zich verplicht bij de burgerlijke stand moesten inschrijven. Als patroniem bestond de naam als aanspreekvorm echter al veel eerder, in de tijd dat kinderen simpelweg werden aangeduid met de naam van hun vader, zonder dat die naam noodzakelijk aan de volgende generatie werd doorgegeven.

De vorming van namen als Thijssen laat goed zien hoe sterk de regionale voorkeur voor bepaalde achtervoegsels was: waar in het westen van het land eerder -s of -sz werd gebruikt, bleef in het oosten en zuiden -sen dominant bij het vormen van dit soort vadernamen. Die oude taalkundige gewoonte is nog steeds af te lezen aan het achtervoegsel van een naam, ook al zegt dat vandaag de dag niets meer over waar een familie op dit moment woont. Voor taalkundigen zijn dit soort achtervoegsels dan ook een waardevol hulpmiddel om de herkomst van een naam te reconstrueren, ook wanneer andere historische bronnen ontbreken.

Voor wie de eigen familiegeschiedenis met de naam Thijssen wil natrekken, vormen de burgerlijke stand sinds 1811 en, voor de periode daarvoor, de doopboeken van de plaatselijke parochie of kerkgemeente doorgaans de belangrijkste bronnen, aangezien daarin de opeenvolgende generaties Thijs, zoon van Thijs, doorgaans terug te vinden zijn.

Op dit moment dragen bijna 6.800 mensen in Nederland de achternaam Thijssen, met Tijssen en Theijssen als bekende nevenvormen.