Blom

Blom is een dialectvariant van het woord bloem. In grote delen van het Nederlandse taalgebied, vooral in noordelijke en oostelijke streken, werd de oe-klank in bloem van oudsher vaak als een lange o uitgesproken, wat resulteerde in vormen als blome en later blom. Die gesproken vorm is in de achternaam bevroren gebleven, terwijl het gewone woord zich in de standaardtaal tot bloem ontwikkelde.

Als achternaam wordt Blom gerekend tot de bijnaam-beschrijvende namen. Een bijnaam met bloem kon verschillende aanleidingen hebben: een frisse of aantrekkelijke verschijning, een vrolijk of open karakter, of een associatie met een huis, hoeve of herberg die de naam of het uithangbord 'de Blom' droeg. Ook is het mogelijk dat de naam oorspronkelijk verwees naar het wonen bij een veld waar veel bloemen groeiden, waardoor de grens met een toponiem soms vaag is, al wordt Blom in de naamkunde overwegend als bijnaam beschouwd.

Blom kent relatief weinig spellingvarianten binnen Nederland zelf, maar de verwantschap met Bloem is duidelijk zichtbaar: beide namen delen dezelfde oorsprong, met alleen een andere klinker. In Vlaanderen komt de vorm Blomme voor, met een extra -e aan het einde, een spellingspatroon dat in het Zuid-Nederlands vaker voorkomt bij namen die op een korte medeklinker eindigen. Ook de vorm Bloom, met een dubbele o, duikt af en toe op, mogelijk beïnvloed door latere spellingskeuzes of door de Engelse schrijfwijze van hetzelfde woord.

Namen die op een plant, bloem of vrucht zijn gebaseerd, vormen een herkenbare groep binnen de Nederlandse bijnamen, naast bijvoorbeeld Bloemen, Roos en Appel. Zulke natuurnamen werden vaak gebruikt om iemand op een positieve, ietwat poëtische manier te typeren, in tegenstelling tot spotnamen die juist een gebrek benadrukten.

Klinkerwisselingen zoals die tussen bloem en blom komen in de Nederlandse naamkunde vaker voor, doordat de spelling van achternamen doorgaans is bevroren op het moment van vastlegging, terwijl de standaardtaal zich daarna nog verder ontwikkelde. Dat verklaart waarom bepaalde achternamen soms ouderwets of dialectisch aandoen in vergelijking met het hedendaagse Nederlandse woord waarop ze zijn gebaseerd: de naam bewaart als het ware een moment uit de taalgeschiedenis, terwijl het gewone woord is doorgegroeid. Ditzelfde patroon is terug te zien bij andere achternamen die een verkorte of dialectische klinker hebben ten opzichte van het moderne standaardwoord, wat een van de redenen is waarom achternamen soms lastig te herleiden lijken tot hun voor de hand liggende herkomstwoord.

Ook Blom bestond als bijnaam vermoedelijk al lang voordat er sprake was van een verplichte, vaste achternaam. Tijdens de Franse overheersing van 1811-1812 moesten alle inwoners van Nederland zich voor het eerst inschrijven bij de burgerlijke stand met een erfelijke familienaam, en veel gezinnen die al generaties lang met de bijnaam 'Blom' werden aangeduid, lieten die naam toen wettelijk vastleggen. Vandaag draagt ruim 14.600 mensen in Nederland de achternaam Blom.