Joosten

De achternaam Joosten is gebaseerd op de voornaam Joost, een naam die teruggaat op het Latijnse Jodocus en die in de middeleeuwen populair was, mede dankzij de verering van de heilige Judocus. Joost was eeuwenlang een van de gangbare jongensnamen in de Lage Landen, vooral in het zuiden en midden van het land, en het is dan ook niet verwonderlijk dat er, net als bij namen als Jansen en Peters, een hele familie van achternamen op is ontstaan die allemaal teruggaan op dezelfde populaire doopnaam.

Joosten is een patroniem: de achternaam geeft aan wie iemands vader was, in dit geval iemand die Joost heette. Het achtervoegsel -en functioneert hier als een verbogen genitiefvorm en betekent zoveel als "van Joost" of "zoon van Joost". Dit soort vadernamen ontstond doordat kinderen in spreektaal werden aangeduid met de naam van hun vader erachter, een gewoonte die in grote delen van Nederland eeuwenlang de normaalste zaak van de wereld was voordat er sprake was van vaste, van generatie op generatie ongewijzigde achternamen.

Van Joosten bestaan verschillende verwante vormen. Zonder de tussen-n komt de naam ook als Joost voor, en in andere delen van het taalgebied treft men vergelijkbare afleidingen aan zoals Joosse, Joostens of het aan het Duits grenzende Josten. Deze variatie ontstond doordat de precieze verbuiging van patroniemen van streek tot streek verschilde en pas laat, bij de invoering van de burgerlijke stand, definitief werd vastgelegd, waarbij lokale uitspraak en schrijfgewoonten een grote rol speelden.

Pas tijdens de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 werd Joosten een wettelijk vastgelegde, erfelijke achternaam, toen alle inwoners van Nederland zich bij de pas ingestelde burgerlijke stand moesten inschrijven met een vaste naam. Als patroniem, dus als aanduiding van vader op zoon, bestond de naam echter al veel eerder, in een tijd dat achternamen nog van generatie op generatie konden veranderen, afhankelijk van de voornaam van de eigen vader.

Patroniemen als Joosten behoren tot de grootste categorie Nederlandse achternamen, juist omdat er in de middeleeuwen maar een beperkt aantal doopnamen in gebruik was: veel jongens heetten Jan, Peter, Willem of Joost, en de namen van hun vaders werden dan ook op grote schaal doorgegeven als een manier om de eigen tak van een familie te onderscheiden van andere. Zonder dit soort vadernamen zouden dorpen met slechts een handvol veelgebruikte voornamen al snel onoverzichtelijk zijn geworden, en juist die praktische noodzaak verklaart waarom patroniemen uiteindelijk in vrijwel elke Nederlandse regio de meest voorkomende categorie achternamen vormden. Ook nu nog is aan een naam als Joosten meteen te herkennen dat er ooit, generaties geleden, een vader Joost aan de basis van de familie heeft gestaan, ook al is de directe herinnering aan die persoon allang vervaagd.

Vandaag draagt ruim 6.800 mensen in Nederland de achternaam Joosten, wat haar tot een van de talrijkere patroniemen in het land maakt.