Klomp

De achternaam Klomp is een van de meest directe Nederlandse familienamen: het woord 'klomp' betekende in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd, net als nu, in de eerste plaats het houten schoeisel dat vooral op het platteland en in ambachten als bescherming tegen nattigheid en kou werd gedragen. Daarnaast kon 'klomp' ook een homp of brok van iets aanduiden, bijvoorbeeld een klomp aarde of boter, maar bij een familienaam ligt de link met het schoeisel het meest voor de hand. Het maken van klompen was tot ver in de twintigste eeuw een zelfstandig ambacht, uitgeoefend door de klompenmaker die met een draaibank of handbeitel houtblokken uitholde tot draagbaar schoeisel; in vrijwel elk dorp met bos in de buurt kon zo'n ambacht ontstaan.

Naamkundig wordt Klomp gerekend tot de bijnamen, en dan specifiek tot een groep die je metonymische beroepsnamen kunt noemen: in plaats van het beroep zelf te benoemen (zoals 'klompenmaker'), werd iemand vernoemd naar het product waarmee hij dagelijks bezig was. Iemand die klompen maakte of verkocht, kon dus simpelweg 'Klomp' gaan heten in de volksmond, wat later als achternaam werd vastgelegd. Een tweede, evengoed aannemelijke verklaring is die van een echte bijnaam: iemand die opviel door zijn klompen te dragen waar dat niet gebruikelijk was, of iemand met een log, klompend looppatroon kreeg de spotnaam Klomp toebedeeld door zijn omgeving. Beide verklaringen — beroep en uiterlijk kenmerk — passen in het brede patroon van Nederlandse bijnamen, die zich lieten leiden door wat opviel aan een persoon.

De schrijfwijze van Klomp is opvallend stabiel gebleven; grote spellingsvarianten met een ander tussenvoegsel of wisselende ei/ij-schrijfwijze zijn er nauwelijks, wat past bij een naam die rechtstreeks een alledaags zelfstandig naamwoord is. Wel komen samengestelde en verwante vormen voor, zoals Klompe, Klompenmaker en Klompsma, waarbij die laatste vorm het Friese achtervoegsel -sma draagt en dus 'familie van de klompenmaker' betekent. Ook Klomps, met een toegevoegde -s, is terug te voeren op dezelfde kern, waarbij die -s destijds een patronymische betekenis had, zoveel als 'zoon van (de) Klomp'.

Zoals vrijwel alle Nederlandse achternamen werd ook Klomp pas als vaste, wettelijk verplichte familienaam vastgelegd tijdens de Napoleontische naamgeving van 1811-1812. Voor die tijd bestonden beroeps- en bijnamen als Klomp al veel langer als aanspreeknaam binnen dorpen en gilden, maar zonder dat ze officieel bij de burgerlijke stand geregistreerd stonden. Napoleon voerde de verplichting in om iedereen in de bevolkingsregisters op te nemen met een erfelijke achternaam, en veel mensen kozen er simpelweg voor om de naam vast te leggen waaronder ze al bekendstonden. Tegenwoordig telt Nederland ruim 5.240 mensen met de achternaam Klomp, een naam die door haar herkenbare, alledaagse betekenis tot de sprekende voorbeelden van Nederlandse naamgeving behoort en meteen laat zien hoe dicht achternamen soms bij het gewone dagelijkse leven van vroeger staan.