Kamphuis

De achternaam Kamphuis is een toponiem en is opgebouwd uit twee delen: 'kamp' en 'huis'. Het woord 'kamp' betekent in deze samenstelling een omheind of afgebakend stuk landbouwgrond, vaak een relatief jonge ontginning uit heide, hei of bos. Het woord gaat uiteindelijk terug op het Latijnse 'campus' (veld), dat via het Germaans in de Nederlandse streektaal is beland. Vooral in het oosten van Nederland, in streken als Overijssel, de Achterhoek en Twente, is 'kamp' nog steeds een herkenbaar element in veld- en boerderijnamen.

Het tweede deel, 'huis', maakt van de naam een aanduiding voor een woning of boerderij: Kamphuis is dus letterlijk 'het huis bij de kamp'. In grote delen van het oosten van Nederland hadden afzonderlijke boerderijen van oudsher hun eigen naam, los van de familie die er woonde. Wanneer een gezin generaties lang op zo'n 'kamphuis' woonde, ging de boerderijnaam vaak over op de bewoners zelf, en werd die de achternaam waarmee de familie werd aangeduid, ook als men later verhuisde.

Kamphuis wordt daarom gerekend tot de toponymische achternamen: namen die verwijzen naar een plek of een kenmerk van het landschap, in plaats van naar een beroep of een vader. Wat de naam onderscheidt van namen met 'van' ervoor, zoals Van Essen of Van Lieshout, is dat Kamphuis een samengestelde naam is zonder tussenvoegsel: de herkomstaanduiding zit rechtstreeks in het samengestelde woord verwerkt, een vormingswijze die veel voorkomt bij huisnamen uit het oosten en noordoosten van het land.

Dit huisnamensysteem verschilt wezenlijk van de manier waarop elders in Nederland achternamen ontstonden: niet de familie gaf haar naam aan de boerderij, maar de boerderij gaf, via het huis, haar naam aan de familie die er op dat moment woonde. Wanneer een andere familie op dezelfde plek kwam wonen, kon in principe ook die de naam van het huis overnemen, wat verklaart waarom huisnamen soms door meerdere, onderling niet verwante families werden gedragen.

Door de eeuwen heen zijn verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam ontstaan. Naast Kamphuis komen ook Camphuis, met een c in plaats van een k, en Kamphuizen voor, waarbij de laatste een verbogen of vermeervoudigde vorm laat zien. Dit soort kleine verschillen in spelling en klank was heel gewoon in een tijd waarin namen vooral mondeling werden doorgegeven en pas laat, door verschillende klerken en op verschillende plekken, op schrift werden gesteld.

Zoals bij vrijwel alle Nederlandse achternamen was ook Kamphuis als huis- en familienaam vaak al generaties in gebruik voordat hij wettelijk werd vastgelegd. Pas met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 werden inwoners van Nederland verplicht zich bij de burgerlijke stand te melden en een vaste, erfelijke achternaam te registreren. Voor een familie die al lang op een boerderij met de naam Kamphuis woonde, was dat veelal een kwestie van de bestaande, alom bekende naam officieel laten vastleggen. Tegenwoordig dragen ruim 6.100 mensen in Nederland de achternaam Kamphuis.