Driessen

De achternaam Driessen is een patroniem, een naam die oorspronkelijk aangaf wiens zoon iemand was. De kern van de naam, "Dries", is een in het Nederlandse taalgebied lang gangbare verkorte vorm van de voornaam Andries, de Nederlandse variant van Andreas. De uitgang "-sen" betekent "zoon van", zodat Driessen letterlijk "zoon van Dries" betekent. Wie de zoon was van een man die Dries heette, kon dus in de volksmond worden aangeduid als "Dries z'n zoon" of "Driessen", en die aanduiding groeide voor de generaties erna uit tot een vaste familienaam.

Patroniemen zoals Driessen vormen een van de grootste categorieën binnen de Nederlandse achternamen, naast beroepsnamen, toponiemen en bijnamen. Ze ontstonden doordat de voornaam van de vader vaak de eenvoudigste en meest voor de hand liggende manier was om een zoon (of soms ook een dochter) van andere dorpsgenoten met dezelfde voornaam te onderscheiden. Omdat Andries eeuwenlang een populaire voornaam was, ontstonden er op basis daarvan meerdere achternamen, zoals Andriessen, Driessen en de kortere vorm Dries, die alle naar dezelfde onderliggende voornaam verwijzen maar in verschillende regio's of families een net iets andere vorm aannamen.

De uitgang "-sen" is in het Nederlandse taalgebied, met name in het oosten en zuidoosten van het land, een veelgebruikte patroniem-uitgang naast de kortere vorm "-s", zoals te zien is in het verschil tussen Driessen en het verwante Driesen. Verdubbeling van de medeklinker, zoals in Driessen tegenover het enkele-s in Driesen, is een spellingsverschil dat door de eeuwen heen ontstond doordat er geen uniforme schrijfwijze van namen bestond en klerken de naam naar gehoor optekenden. Ook combinaties als Andriessen, waarin de volledige voornaam nog herkenbaar is, en Driessens, met een extra genitief-s, komen voor als verwante vormen. Deze veelheid aan spellingen weerspiegelt niet zozeer verschillende afkomst als wel de manier waarop dezelfde naam eeuwenlang mondeling werd doorgegeven voordat er sprake was van een vaste, officiële schrijfwijze.

Zoals bij vrijwel alle patroniemen bestond de naam Driessen al eeuwenlang als aanspreeknaam voordat hij een wettelijk verplichte, erfelijke achternaam werd. Die verplichting kwam er met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland zich bij de burgerlijke stand moesten inschrijven met een vaste familienaam. Voor families waarin de naam van de vader al generaties lang als vaste achternaam fungeerde, betekende dit vooral een formele bevestiging: de naam die het gezin al gebruikte, werd nu officieel en onveranderlijk vastgelegd, ook al zou er in latere generaties geen Dries meer in de directe familie voorkomen.

Op dit moment heten ruim 10.500 mensen in Nederland Driessen. Dat relatief grote aantal past bij het karakter van patroniemen op basis van een populaire voornaam: omdat Andries en de verkorte vorm Dries eeuwenlang veel werden gegeven, is de achternaam Driessen vermoedelijk op talloze, onafhankelijke plekken in het land ontstaan.