Kramer

Het woord kraam duidde oorspronkelijk een klein verkoopstalletje aan, vaak op de markt of langs de weg, van waaruit kleine waren als textiel, garen, band, huishoudspullen of etenswaren werden verkocht. Een kramer was de koopman die zo'n kraam bemande, hetzij op een vaste marktplaats, hetzij als rondtrekkende venter die van dorp naar dorp trok.

Kramer wordt gerekend tot de beroepsnamen: het achtervoegsel -er maakt van het zelfstandig naamwoord kraam een aanduiding van de persoon die het werk uitoefende. Kramers vervulden in veel plaatsen een belangrijke functie in de kleinhandel, zeker in tijden en gebieden waar geen vaste winkels waren en de markt of de rondreizende venter de belangrijkste manier was om aan huishoudelijke waren te komen.

Er bestaan verschillende spellingvarianten van deze naam. De oudere schrijfwijze Cramer, met een c in plaats van een k, komt regelmatig voor en weerspiegelt de spelling zoals die vóór de negentiende-eeuwse standaardisatie van het Nederlands gebruikelijk was. Ook de vorm De Kramer, met een lidwoord ervoor, is bekend, naar het patroon van andere beroepsnamen zoals De Bakker en De Smid. Verder komt de vorm Kraamer voor, met een extra a die de lange klank van kraam extra benadrukt, al is dat een minder gangbare schrijfwijze dan de gewone vorm Kramer.

Kramer heeft daarnaast een duidelijke verwantschap met het Duitse Krämer, dat exact dezelfde betekenis heeft. Door de nauwe historische en taalkundige banden tussen het Nederlands en het Duits in de grensstreken kwamen namen als Kramer en Kraemer, met de Duitse ae-spelling voor de lange a, aan beide zijden van de grens voor.

De kramer nam binnen de middeleeuwse en vroegmoderne handelseconomie een aparte plaats in ten opzichte van de gevestigde winkelier of gildelid: waar veel ambachten en handelstakken streng door gilden werden gereguleerd, opereerden kramers soms juist buiten die structuren om, met een kleinere, flexibele voorraad die makkelijk te verplaatsen was. Die combinatie van kleinschaligheid en mobiliteit maakte het beroep laagdrempelig, wat mede verklaart waarom de bijbehorende naam zich in veel verschillende plaatsen kon vestigen. Op jaarmarkten en kermissen was de kraam van de kramer vaak een vast en herkenbaar element, wat de naam voor omwonenden makkelijk te onthouden maakte als aanduiding voor een bepaald persoon of gezin. Ook nadat vaste winkels de norm werden, bleef de achternaam Kramer bestaan als herinnering aan deze oudere, kleinschalige vorm van handeldrijven, en het woord kramer overleefde ook in de standaardtaal nog lang als aanduiding voor een kleine, wat ouderwetse winkelier.

Beroepsnamen als Kramer ontstonden doordat mensen eeuwenlang werden aangeduid naar het werk dat zij verrichtten, lang voordat er sprake was van een verplichte, vaste achternaam. Tijdens de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 moesten alle inwoners van Nederland zich voor het eerst inschrijven bij de burgerlijke stand met een erfelijke familienaam, en veel kramersfamilies lieten die beroepsnaam toen definitief vastleggen. Vandaag draagt ruim 13.100 mensen in Nederland de achternaam Kramer.