Post

Het woord post gaat terug op het Latijnse postis, dat 'deurstijl' of 'paal' betekent. In het Middelnederlands werd post gebruikt voor een staande paal, bijvoorbeeld een grenspaal, een markeringspaal langs een weg of waterloop, of een paal die een bepaald punt in het landschap aangaf. Wie in de buurt van zo'n opvallende paal woonde, kon daaraan zijn bijnaam ontlenen.

Post wordt daarom beschouwd als een bijnaam-beschrijvende naam met een sterk toponymisch karakter: de naam beschrijft een kenmerk van de directe woonomgeving, vergelijkbaar met namen die naar een boom, brug of ander landschapselement verwijzen. Een veelgehoorde misvatting is dat de naam verwijst naar het postbedrijf of de bezorging van brieven, maar een georganiseerde postdienst zoals wij die kennen ontstond pas geruimte tijd nadat dit soort achternamen al in gebruik was, waardoor die link voor de herkomst van de naam niet aannemelijk is.

Juist omdat een paal in het landschap zo'n alledaags en veelvoorkomend oriëntatiepunt was, kon de naam Post op talloze plekken in het land onafhankelijk van elkaar ontstaan, telkens bij weer een andere grens- of markeringspaal.

Post kent zelf weinig spellingvarianten, omdat het een kort en op zichzelf staand woord is. Wel bestaan er samengestelde en afgeleide vormen, zoals Van der Post en het Friese Postma, waarbij het achtervoegsel -ma oorspronkelijk 'zoon van' betekende. Ook combinaties als Postema komen voor. Deze afgeleide namen zijn in de burgerlijke stand als eigen, zelfstandige achternamen geregistreerd, ook al delen ze een gemeenschappelijke oorsprong met Post.

Post hoort daarmee bij een kleine groep korte, opvallende achternamen die rechtstreeks een landschapsobject benoemen, zonder tussenvoegsel of achtervoegsel, vergelijkbaar met namen als Steen, Boom en Brug. Dit soort namen is vaak ontstaan doordat het object zo beeldbepalend was voor een plek dat de simpele benoeming ervan al voldoende was om iemands woonplaats mee aan te duiden, zonder dat er een 'van' of 'bij' bij hoefde te staan. Juist doordat de naam zo kort en op zichzelf staand is, wordt Post soms verward met andere, later ontstane betekenissen van hetzelfde woord, terwijl de achternaam zelf veel ouder is dan de moderne, met de posterijen samenhangende betekenis. Dit soort misverstanden komt bij korte, alledaagse achternamen vaker voor: hoe gewoner het woord waarop een naam is gebaseerd, hoe groter de kans dat latere generaties de oorspronkelijke, vaak heel concrete landschappelijke betekenis uit het oog verliezen.

Bijnamen als Post waren vaak al eeuwenlang in mondeling gebruik voordat ze een wettelijke status kregen. Tijdens de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 moesten alle inwoners van Nederland zich voor het eerst inschrijven bij de burgerlijke stand met een vaste, erfelijke achternaam, en veel gezinnen die al lang bekendstonden als 'die bij de post' lieten die aanduiding toen officieel vastleggen. Vandaag draagt ruim 13.600 mensen in Nederland de achternaam Post.