Postma

De achternaam Postma is opgebouwd uit het woord "post" en het achtervoegsel "-ma". Het woord "post" had vroeger een bredere betekenis dan tegenwoordig: het kon een paal, een grenspaal, een meerpaal of een aanlegpunt aanduiden, en in sommige gevallen ook een waak- of uitkijkpost in het landschap. Iemand die bij zo'n opvallend punt woonde of werkte, kon daaraan zijn naam ontlenen. De naam hoort daarmee thuis in de grote groep achternamen die zijn ontstaan uit een plaats- of landschapskenmerk, uit een tijd waarin mensen elkaar onderscheidden aan de hand van waar ze woonden, werkten of vandaan kwamen, lang voordat er sprake was van vaste, officiële familienamen.

Postma is in de eerste plaats een toponiem: een naam die verwijst naar een plek of een plaatsaanduidend kenmerk, in dit geval de "post" waarbij iemand gevestigd was. Dat patroon is typisch Fries. Waar in andere delen van Nederland veel achternamen zijn opgebouwd uit een beroep of een rechtstreekse verwijzing naar de vader, koos men in Friesland vaak voor namen die zijn samengesteld uit een plaatsnaam, een landschapselement of een persoonsnaam met een vast achtervoegsel erachter. Postma past precies in dat stramien: de kern "post" plus het suffix "-ma" dat afkomst of verbondenheid met die plek uitdrukt. Dat maakt de naam wezenlijk anders van karakter dan bijvoorbeeld een patroniem als Gerritsen of een beroepsnaam als Boer: niet het beroep of de vader staat centraal, maar de plek in het landschap waarmee de familie werd geassocieerd.

In de schrijfwijze is Postma vrij stabiel gebleven, al komt ook de iets langere vorm Postema voor, waarin een extra tussen-e is geslopen door een net iets andere klankontwikkeling van hetzelfde grondwoord. Daarnaast bestaat de kortere naam Post, zonder achtervoegsel, die aan dezelfde herkomst kan zijn ontleend maar zich als aparte familienaam heeft ontwikkeld en tegenwoordig als een op zichzelf staande naam wordt gezien. Beide vormen laten zien hoe eenzelfde grondwoord binnen een streek toch tot meerdere, blijvend verschillende achternamen kon leiden, afhankelijk van welke tak van een familie de naam uiteindelijk liet vastleggen.

Taalkundig is het achtervoegsel "-ma" een van de bekendste Friese naamsuffixen, in gezelschap van onder meer -stra, -sma en -inga. Deze uitgangen zijn vermoedelijk ontstaan uit een oudere aanduiding voor "woonplaats" of "nakomeling van", en werden in Friesland op grote schaal achter plaatsnamen, landschapswoorden en persoonsnamen geplakt om een familie- of herkomstnaam te vormen. Zulke namen functioneerden vaak al generaties lang als vaste aanspreeknaam binnen een familie of dorp, ver voordat ze een wettelijke status kregen. Die wettelijke vastlegging kwam er pas met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland, en dus ook de Friezen, verplicht werden een vaste achternaam te laten registreren bij de burgerlijke stand. Voor veel Friese families betekende dat vooral het officieel bevestigen van een naam die in de praktijk al lang gangbaar was. Tegenwoordig heet ruim 12.000 mensen in Nederland Postma.