Muller

Muller gaat terug op het beroep van molenaar: iemand die een wind- of watermolen bediende en er koren tot meel maalde. Een molen was eeuwenlang een onmisbare voorziening in vrijwel elk dorp, en de molenaar was daardoor een van de meest herkenbare beroepsbeoefenaren binnen een gemeenschap — precies het soort opvallende, sociaal belangrijke functie waar achternamen gemakkelijk uit voortkwamen. Molens waren bovendien vaak eigendom van de gemeenschap of de heer van het gebied, waardoor de molenaar een publieke, voor iedereen zichtbare rol vervulde die zich goed leende voor een blijvende achternaam.

Als beroepsnaam behoort Muller tot een grote familie van Nederlandse en Nederduitse achternamen die allemaal naar hetzelfde beroep verwijzen, maar in net iets andere klankvorm. De naam Muller sluit nauw aan bij het Duitse "Müller" en bij de vormen "Möller" en "Mulder", die van oudsher gangbaar waren in het oosten en noordoosten van Nederland en over de grens in Duitsland. In die streken werd het woord "molenaar" met een andere klinker uitgesproken en geschreven, wat resulteerde in achternamen als Muller en Mulder in plaats van Molenaar. Dit soort klankverschillen tussen het westen en het oosten van het taalgebied is bij meer beroepsnamen terug te vinden en weerspiegelt de dialectverschillen die er eeuwenlang binnen Nederland en de aangrenzende Duitse streken bestonden.

Naast Muller komt in Nederland de volle vorm Molenaar voor, die letterlijk het beroep weergeeft zoals het in het Standaardnederlands wordt geschreven. Ook Mulder, veel voorkomend in het noordoosten van het land, en Möller, met een umlaut die de Duitstalige herkomst van de klank laat zien, behoren tot dezelfde naamfamilie. In het zuiden van het taalgebied komen daarnaast vormen als Meuleman of Meulman voor, gebaseerd op het Vlaamse woord "meule" voor molen. Al deze namen zijn ontstaan uit hetzelfde beroep, maar door regionale uitspraakverschillen op net iets andere manieren vastgelegd.

Het beroep van molenaar, en de daarbij horende aanduiding, bestond al eeuwen voordat een vaste, erfelijke achternaam wettelijk verplicht werd. Die verplichting kwam er met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland voor het eerst een achternaam moesten laten vastleggen bij de burgerlijke stand. Voor molenaarsfamilies die al lang met een vorm van "molenaar" werden aangeduid, betekende dit vooral de formele registratie van een naam die in de praktijk allang bestond, in de klankvorm die in hun eigen streek gangbaar was.

Vandaag de dag heten ruim 7.500 mensen in Nederland Muller. Doordat molens en molenaars door het hele land te vinden waren, is de naam vermoedelijk op veel verschillende plaatsen onafhankelijk van elkaar ontstaan, wat verklaart waarom de huidige dragers van Muller niet van één gemeenschappelijke molenaarsfamilie afstammen, maar wel dezelfde beroepsmatige oorsprong delen — en soms zelfs verre familie zijn van dragers van Molenaar of Mulder.