Van Loon

Het element "loon" of "lo" is een oud woord voor een licht, open bos op hogere zandgrond, vaak met eikenbomen die niet te dicht op elkaar stonden. Dit soort landschap was in grote delen van Nederland en België aanwezig en gaf zijn naam aan verscheidene plaatsen: er bestaan meerdere dorpen en gehuchten die Loon heten, of waarin "loon" als onderdeel van de plaatsnaam voorkomt. Iemand die afkomstig was uit zo'n plaats, of die er woonde nadat hij zich elders had gevestigd, kon daaraan zijn achternaam ontlenen, precies zoals dat gebeurde bij talloze andere Nederlandse achternamen die naar een streek of dorp van herkomst verwijzen.

Van Loon is een toponiem: een achternaam die verwijst naar een plaats van herkomst. Het voorzetsel "van" geeft die herkomst aan en werd gebruikt om iemand te onderscheiden van dorpsgenoten met dezelfde voornaam die niet uit diezelfde plaats afkomstig waren. Dit type naamgeving was vooral gangbaar voor mensen die verhuisden: in hun nieuwe woonplaats bleven ze bekendstaan als degene die "van Loon" kwam, en die aanduiding groeide vervolgens uit tot een vaste familienaam.

Omdat het grondwoord "lo" op meerdere plekken in plaatsnamen voorkomt, zijn er ook verwante achternamen ontstaan. Van Loo, zonder de -n, is een bekende variant die eveneens naar een plaats met dit landschapskenmerk verwijst. Ook Loonen, met een extra achtervoegsel, komt voor als familienaam die aan dezelfde bron kan worden teruggevoerd. Omdat er meerdere plaatsen met de naam Loon bestaan, is niet met zekerheid te zeggen naar welke specifieke plaats een individuele familie oorspronkelijk werd vernoemd.

Toponiemen als Van Loon fungeerden vaak al generaties lang als informele aanduiding voor een familie, gewoon omdat de herkomst uit die plaats bekend was in de nieuwe woonomgeving. Een wettelijke, blijvende status kregen dit soort namen pas met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland verplicht werden een vaste achternaam te laten vastleggen bij de burgerlijke stand. Vanaf dat moment bleef Van Loon aan een familie verbonden, ook wanneer de band met de oorspronkelijke plaats allang was vervaagd en latere generaties elders in het land waren gaan wonen. Tegenwoordig heet ruim 11.300 mensen in Nederland Van Loon.

Omdat er meerdere plaatsen bestaan die Loon heten of waarin dat element voorkomt, is de achternaam Van Loon vermoedelijk niet uit één enkele familie ontstaan, maar op verschillende momenten en plekken opnieuw gevormd, telkens door iemand die vanuit zo'n plaats naar elders trok. Verschillende families met deze achternaam hoeven dus geen gemeenschappelijke voorouder te delen; ze delen alleen het naamvormingspatroon van herkomst plus voorzetsel, toegepast op verschillende families die toevallig via dezelfde plaatsnaam aan hun achternaam kwamen, elk op hun eigen moment in de geschiedenis en zonder enige onderlinge afstemming of contact met elkaar, verspreid over verschillende families die niets van elkaars bestaan afwisten.