Arends

Arends is een klassiek Nederlands patroniem, gevormd door de persoonsnaam Arend te combineren met het achtervoegsel -s. Dat -s-achtervoegsel is een verkorte vorm van "zoon", en komt in tal van Nederlandse achternamen voor: Arends betekent dus letterlijk "zoon van Arend". De voornaam Arend zelf is een oude Germaanse naam, verwant aan namen als Arnold, opgebouwd uit elementen die met kracht en heersen in verband worden gebracht; in de volksmond ging de naam ook samenvallen met het gewone Nederlandse woord voor de roofvogel arend, wat de naam extra herkenbaarheid gaf.

Als naamtype is Arends dus in de eerste plaats een patroniem en geen bijnaam of beroepsnaam: de achternaam zegt niets over wat iemand deed of hoe iemand eruitzag, maar identificeert een persoon via de voornaam van de vader. Dit soort vadersnamen was in de tijd vóór de invoering van vaste achternamen extreem gangbaar: in een dorp met een handjevol veelgebruikte voornamen was "zoon van Arend" vaak de duidelijkste manier om iemand van een naamgenoot te onderscheiden.

Patroniemen op -s zijn in Nederland, met name in het noorden, oosten en de Randstad, veruit de meest voorkomende vorm van vadersnamen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het zuiden van het land waar -sen en volledige "-zoon"-vormen gangbaarder waren, en Friesland waar patroniemen eerder een -a of -ma-achtervoegsel kregen, zoals bij Bouma. Arends past dus in het brede, generieke Hollands-Nederlandse patroon van korte -s-patroniemen.

Germaanse voornamen als Arend zijn doorgaans opgebouwd uit twee betekenisdragende delen, een patroon dat in de naamkunde "dithematische naamgeving" wordt genoemd; in de loop van de tijd raakte de oorspronkelijke samengestelde betekenis vaak op de achtergrond en bleef alleen de klank van de naam over als herkenbare persoonsnaam. Arend heeft, in tegenstelling tot veel andere oude Germaanse voornamen, tot op heden ook als zelfstandige voornaam standgehouden, wat de herkenbaarheid van het daarvan afgeleide patroniem Arends nog verder heeft versterkt.

In spelling komen van deze naam verscheidene varianten voor: naast Arends ook Aarends met een verdubbelde a als weergave van een lange klank, en de nauw verwante vormen Arentz en Arendsen, waarbij de laatste het volledigere achtervoegsel -sen laat zien. Ook de kernnaam zelf kende in oudere documenten spellingsvarianten als Aerend of Arent, met de gebruikelijke middeleeuwse wisseling tussen d en t aan het einde van een woord.

Zoals bij vrijwel alle Nederlandse patroniemen bestond "Arends" als aanspreeknaam vermoedelijk al eeuwenlang voordat het een wettelijk vastgelegde, erfelijke achternaam werd. Pas tijdens de Napoleontische naamgeving van 1811-1812 werden alle inwoners van Nederland verplicht om zich met een vaste achternaam bij de burgerlijke stand te laten registreren, en families die al lang "Arends" heetten omdat een voorvader ooit Arend heette, legden die naam toen simpelweg definitief vast. Tegenwoordig telt het CBS-familienamenbestand ruim 5.900 mensen met de achternaam Arends, wat de naam tot een van de honderden middelgrote Nederlandse patroniemen op -s maakt.