Konings

De achternaam Konings is gevormd uit het woord 'koning', de hoogste vorstelijke titel, met daarachter het achtervoegsel '-s'. Net als bij andere titelnamen betekent het dragen van deze achternaam vrijwel nooit dat de familie daadwerkelijk van koninklijke afkomst was. In de naamkunde wordt Konings dan ook geduid als een bijnaam met patroniemachtige vorm: de '-s' kan wijzen op 'zoon van de koning' in overdrachtelijke zin, of simpelweg een genitiefvorm zijn die 'behorend bij de koning' aangeeft, bijvoorbeeld omdat iemand in dienst was van de koning, cijns of belasting aan een vorst afdroeg, of een grond bewerkte die aan de koning of een koninklijk domein toebehoorde.

Daarnaast wordt, net als bij vergelijkbare titelnamen als Keizer en De Ridder, ook wel gedacht aan een ceremoniële oorsprong: bij volksfeesten, schuttersgilden en vogelschietwedstrijden kon de winnaar voor dat jaar de bijnaam 'koning' krijgen, een traditie die tot op de dag van vandaag voortleeft in het woord 'schutterskoning'. Zo'n eretitel kon als bijnaam aan een persoon blijven kleven en vervolgens op zijn nakomelingen overgaan als vaste familienaam.

Het achtervoegsel '-s' dat in Konings de titel 'koning' afsluit, komt in de Nederlandse naamgeving in twee hoofdvormen voor: als korte genitief-s, zoals in Konings, Peters of Jans, en als langere vorm met -sen of -zoon, zoals in Koningsen, Petersen of Janszoon. Beide vormen drukten oorspronkelijk hetzelfde uit, namelijk een band met een voorgaand persoon of, zoals bij Konings, met een titel of gezagsdrager, maar de kortere -s-vorm werd in veel streken de gangbaarste schrijfwijze zodra namen definitief werden vastgelegd. Dit maakt Konings taalkundig verwant aan een grote groep Nederlandse achternamen die op dezelfde manier zijn opgebouwd, ook al verschilt het eerste naamdeel steeds.

In spelling is Konings vrij herkenbaar en stabiel: de vorm met -s is de gangbare, naast de kortere vorm Koning zonder achtervoegsel en de iets andere klankvorm Coninx of Konincx in sommige zuidelijke en oudere bronnen, waarin de oude spelling met 'c' voor 'k' bewaard is gebleven. Deze schrijfvarianten laten zien hoe eenzelfde woord door verschillende streken en tijdvakken heen net iets anders werd vastgelegd, afhankelijk van lokale spellingsconventies.

De Napoleontische naamgeving van 1811-1812 verplichtte alle inwoners van Nederland om zich met een vaste, erfelijke achternaam te laten inschrijven bij de burgerlijke stand. Een titelbijnaam als Konings functioneerde in de praktijk vaak al veel eerder als aanspreeknaam binnen een familie, maar kreeg toen pas een officiële en onveranderlijke vorm. Tegenwoordig dragen ruim 5.400 mensen in Nederland de achternaam Konings, een naam die de klank van een vorstelijke titel in het dagelijks leven heeft bewaard. Ook wanneer de precieze aanleiding tot de naamgeving niet meer te achterhalen is, blijft Konings een sprekend voorbeeld van hoe vorstelijke titels ooit hun weg vonden naar de alledaagse familienaam van gewone burgers, ver buiten de kring van het hof.