Timmermans

Een timmerman was in de tijd dat achternamen ontstonden een onmisbare ambachtsman: hij bewerkte hout voor de bouw van huizen, schuren, bruggen, schepen en meubels. Het woord "timmeren" betekende oorspronkelijk breder "bouwen" of "vervaardigen", en de timmerman was dan ook een centrale figuur in elke plaats, van dorp tot stad. Omdat vrijwel iedereen zijn diensten op enig moment nodig had, was het een beroep waarnaar mensen gemakkelijk werden vernoemd, net zoals dat gebeurde met andere onmisbare ambachten in een dorp of stad.

Timmermans is een beroepsnaam, maar met een bijzonderheid: de -s aan het eind. Die uitgang functioneert hier als een genitief- of patronymische vorm en betekent zoveel als "van de timmerman" of "zoon van de timmerman". Omdat een ambacht in vroeger tijden vaak van vader op zoon werd doorgegeven, lag het voor de hand dat de kinderen van een timmerman zelf ook met die beroepsaanduiding werden aangeduid, ook als ze niet allemaal zelf timmerman werden. Zo groeide de beroepsnaam Timmerman uit tot de familienaam Timmermans.

Naast Timmermans bestaat ook de kortere vorm Timmerman, zonder de extra -s, die dezelfde oorsprong heeft maar als aparte naam is blijven bestaan. In sommige gevallen komt ook De Timmerman voor, met het bepaalde lidwoord. Buiten Nederland is de Duitse vertaling Zimmermann een bekende naamgenoot, ontstaan uit precies hetzelfde beroep maar in een andere taal. Deze verschillende vormen laten goed zien hoe eenzelfde ambacht in verschillende talen en streken tot een eigen familie van achternamen kon leiden.

Beroepsnamen als Timmermans fungeerden eeuwenlang als vaste aanspreeknaam binnen een familie, simpelweg omdat iedereen in de omgeving wist wie "de zoon van de timmerman" was. Een wettelijke, blijvende status kregen deze namen pas met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland verplicht werden een vaste achternaam te laten vastleggen bij de burgerlijke stand. Vanaf dat moment bleef de naam Timmermans aan een familie gekoppeld, ook wanneer latere generaties een heel ander beroep uitoefenden dan hun stamvader die met hout en gereedschap werkte. Tegenwoordig heet ruim 11.600 mensen in Nederland Timmermans.

De overgang van Timmerman naar Timmermans laat goed zien hoe flexibel de Nederlandse naamvorming in de praktijk was: dezelfde beroepskern kon met of zonder patronymische -s worden vastgelegd, afhankelijk van de familie, de streek en soms simpelweg de klerk die de naam op enig moment noteerde. Beide vormen bestaan daardoor tegenwoordig naast elkaar als volwaardige, zelfstandige achternamen, zonder dat de ene ouder of authentieker is dan de andere, en zonder dat het iets zegt over hoeveel timmerlieden er daadwerkelijk in de directe familie hebben gewerkt of hoelang het beroep binnen die familie precies is volgehouden voordat men op iets anders overstapte, iets wat voor beroepsnamen in het algemeen niet meer met zekerheid is te reconstrueren.