Timmer

De achternaam Timmer is een verkorte vorm van "timmerman", het beroep van iemand die huizen, schepen, meubels of andere constructies van hout bouwde, in een tijd waarin hout naast steen zowat het enige beschikbare bouwmateriaal was. Het werkwoord "timmeren" betekende oorspronkelijk breed "bouwen" of "vervaardigen" en werd pas later meer specifiek verbonden met houtbewerking, terwijl de achternaam die oudere, algemenere betekenis van het bouwvak weerspiegelt. Dat brede, oorspronkelijke gebruik van het werkwoord is nog te herkennen in uitdrukkingen als "ergens aan timmeren", die niets met hout te maken hoeven te hebben maar wel teruggaan op dezelfde kernbetekenis van bouwen en construeren.

Als beroepsnaam behoort Timmer tot dezelfde grote groep als Bakker, Smid en Molenaar: namen die de vroegere beroepen van de eerste dragers rechtstreeks benoemen. Timmerlieden waren in vrijwel elke Nederlandse plaats aanwezig, aangezien hout eeuwenlang het belangrijkste bouwmateriaal was voor huizen, boerderijen, schuren, molens en schepen, en het beroep dus goed zichtbaar en veelvoorkomend was. Vergelijkbare beroepsnamen bestaan in andere talen ook, zoals het Duitse Zimmermann en het Engelse Carpenter, wat aangeeft dat houtbewerking in vrijwel elke Europese samenleving belangrijk genoeg was om als achternaam te worden vastgelegd.

Naast de korte vorm Timmer komt de volledige beroepsvorm Timmerman voor, en de meervouds- of patroniemachtige vorm Timmermans, die oorspronkelijk het gezin van de timmerman aanduidde. Ook de vorm Timmers, zonder -man, is een verwante naam met dezelfde oorsprong. Deze verschillende lengtes van dezelfde naam ontstonden doordat de volledige beroepsaanduiding in de spreektaal regelmatig werd ingekort, een proces dat in verschillende streken tot net iets andere resultaten leidde. Dat zowel de lange als de korte vorm tot op vandaag naast elkaar bestaan, laat zien dat er destijds geen centrale instantie was die één uniforme schrijfwijze voorschreef: elke familie, of eigenlijk elke klerk die de naam optekende, koos de vorm die op dat moment het meest gangbaar klonk.

Beroepsnamen als Timmer ontstonden doordat mensen dagelijks werden aangeduid met hun vak, lang voordat er een verplichting bestond tot een vaste, erfelijke achternaam. Die verplichting kwam er met de Napoleontische naamgeving van 1811-1812, toen alle inwoners van Nederland zich bij de burgerlijke stand moesten laten inschrijven met een vaste achternaam. Voor een familie die al generaties bekendstond als "Timmer", betekende dit een formele bevestiging van een naam die vaak al veel ouder was dan de wetgeving zelf.

Vandaag de dag dragen ruim 9.000 mensen in Nederland de achternaam Timmer, terwijl de langere vormen Timmerman en Timmermans elk een eigen, aanzienlijke groep naamdragers kennen. Samen laten deze namen goed zien hoe een en hetzelfde beroep in verschillende streken tot verschillende, maar herkenbaar verwante achternamen heeft geleid, een patroon dat bij vrijwel elk oud ambacht in Nederland terug te vinden is. Van Bakker en Bakkers tot Smid en Smits: telkens weer zien we dezelfde afwisseling tussen een korte beroepsvorm en een langere, iets uitgebreidere variant.